مطالب
ارزیابی چرخه عمر ( LCA ) چیست؟ | راهنمای کامل ISO 14040 و ISO 14044
🌍 ارزیابی چرخه عمر ( LCA ) چیست؟
راهنمای جامع بر اساس استانداردهای ISO 14040 و ISO 14044
ارزیابی چرخه عمر (Life Cycle Assessment – LCA) یک روش علمی و سیستماتیک برای ارزیابی اثرات زیستمحیطی یک محصول، فرآیند یا خدمت در تمام مراحل چرخه حیات آن – از استخراج مواد اولیه تا دفع نهایی – است.
این ابزار قدرتمند که با عنوان “از گهواره تا گور” نیز شناخته میشود، به سازمانها کمک میکند تا تصمیمات پایدارتری اتخاذ کنند.
- تعریف و مفهوم ارزیابی چرخه عمر
- چهار مرحله اصلی LCA طبق ISO 14040
- انواع رویکردهای ارزیابی چرخه عمر
- استانداردهای بینالمللی ISO 14040 و ISO 14044
- شاخصهای اثرات زیستمحیطی
- مزایا و کاربردهای LCA
📖 تعریف ارزیابی چرخه عمر (LCA)
بر اساس استاندارد ISO 14040:2006، ارزیابی چرخه عمر به عنوان “گردآوری و ارزیابی ورودیها، خروجیها و اثرات زیستمحیطی بالقوه یک سیستم محصول در طول چرخه حیات آن” تعریف میشود.
این استاندارد چارچوبی یکپارچه برای انجام مطالعات LCA ارائه میدهد.
“
ارزیابی چرخه عمر ابزاری است که به درک تصویر کامل اثرات زیستمحیطی کمک میکند و از انتقال بار آلودگی از یک مرحله به مرحله دیگر جلوگیری مینماید.
🔄 مراحل چرخه عمر محصول
📊 چهار مرحله اصلی LCA طبق ISO 14040۱
استاندارد ISO 14040 چارچوب ارزیابی چرخه عمر را در قالب چهار مرحله بههمپیوسته تعریف میکند که هر مرحله با مراحل دیگر در تعامل است:
🎯 تعریف هدف و دامنه (Goal and Scope Definition)
تعیین هدف مطالعه، واحد کارکردی، مرزهای سیستم و مخاطبان گزارش
📦 تحلیل موجودی چرخه عمر (LCI)
جمعآوری دادهها در مورد ورودیها (مواد و انرژی) و خروجیها (انتشارات و پسماندها)
🌿 ارزیابی اثرات چرخه عمر (LCIA)
ترجمه دادههای موجودی به شاخصهای اثر زیستمحیطی قابل درک
📝 تفسیر (Interpretation)
تحلیل نتایج، شناسایی نقاط بحرانی و ارائه توصیهها
📋 جزئیات هر مرحله
📜 استانداردهای بینالمللی ISO
|
📘
ISO 14040:2006
اصول و چارچوب
این استاندارد اصول کلی و چارچوب انجام مطالعات ارزیابی چرخه عمر را تعریف میکند. شامل تعاریف، مفاهیم پایه و ساختار کلی LCA است. |
📗
ISO 14044:2006
الزامات و راهنما
این استاندارد الزامات دقیق و راهنماییهای عملی برای انجام LCI و LCIA را ارائه میدهد. شامل جزئیات فنی و روششناسی است. |
🌱 شاخصهای اصلی اثرات زیستمحیطی
در مرحله ارزیابی اثرات (LCIA)، دادههای موجودی به دستهبندیهای اثر مختلف تخصیص داده میشوند. مهمترین شاخصهای اثر عبارتند از:
تغییرات اقلیمی
kg CO₂-eq
اسیدیشدن
kg SO₂-eq
یوتروفیکاسیون
kg PO₄-eq
تخلیه ازن
kg CFC-11
سمیت انسانی
kg DCB-eq
📈 توزیع منابع آلایندگی (نمونه)
|
|
تولید و ساخت
30% حملونقل
20% استفاده
15% استخراج مواد
15% پایان عمر
20% |
🔍 انواع رویکردهای ارزیابی چرخه عمر
کاملترین رویکرد LCA که تمام مراحل از استخراج مواد اولیه تا دفع نهایی محصول را پوشش میدهد.
از استخراج مواد اولیه تا خروج محصول از کارخانه را شامل میشود. برای مقایسه فرآیندهای تولید مناسب است.
رویکرد اقتصاد دایرهای که بازیافت کامل و بازگشت مواد به چرخه تولید را در نظر میگیرد.
فقط یک فرآیند یا مرحله خاص از تولید را بررسی میکند. برای بهینهسازی فرآیندی کاربرد دارد.
✅ مزایای ارزیابی چرخه عمر
|
360°
دید جامع زیستمحیطی
|
100%
شفافیت تصمیمگیری
|
50+
شاخص قابل اندازهگیری
|
∞
قابلیت بهبود مستمر
|
شناسایی نقاط بحرانی (Hotspots) در زنجیره تأمین
جلوگیری از انتقال بار آلودگی بین مراحل مختلف
پشتیبانی از طراحی محصول پایدار (Eco-design)
تقویت شفافیت و اعتماد ذینفعان
بهبود عملکرد زیستمحیطی سازمان
رعایت الزامات قانونی و استانداردها
کاهش هزینهها از طریق بهینهسازی مصرف منابع
ایجاد مزیت رقابتی در بازار سبز
🎯 کاربردهای عملی LCA
💻 نرمافزارهای ارزیابی چرخه عمر
🎁 روش اجرایی و دستورالعمل ارزیابی چرخه عمر
تیم متین بریج مستندات جامع و کاربردی برای پیادهسازی LCA در سازمان شما تهیه کرده است.
این بسته شامل روش اجرایی، دستورالعملها، چکلیستها و فرمهای عملی طبق ISO 14040 و ISO 14044 است.
📚 منابع و مراجع
-
-
- ISO 14040:2006 – Environmental management — Life cycle assessment — Principles and framework
- ISO 14044:2006 – Environmental management — Life cycle assessment — Requirements and guidelines
- ISO 14046:2014 – Environmental management — Water footprint
- ISO 14067:2018 – Greenhouse gases — Carbon footprint of products


-
📣 پیشنهاد ویژه:
این مورد، بخش مهمی از سیستم جامع مدیریت HSE است.
برای تکمیل نمودن مستنداتتان، سایر نرم افزارها، فایلهای اکسل ، PDF و Word ما در حوزه HSE را بررسی کنید!
![]()
برای ایمنی فردا، امروز اقدام کنید!
![]()
![]()
📲 با ما در ارتباط باشید
برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره دورههای آموزشی، محصولات و برنامه مشارکت در فروش، از طریق شبکههای اجتماعی با ما در ارتباط باشید:
همچنین میتوانید از طریق بخش تماس با ما در وبسایت متینبریج، سوالات خود را مطرح کنید.
![]()